Va chạm xe máy, bên nào phải bồi thường và bảo hiểm trả bao nhiêu?

Đây là tình huống giả định để giải thích quy định, không phải vụ án thật. Khi hai xe máy va nhau, bên gây thiệt hại phải bồi thường, nhưng nếu bên bị thiệt hại cũng có lỗi thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình (Đ.584, Đ.585 khoản 4 BLDS 2015). Xe máy là nguồn nguy hiểm cao độ, nên chủ xe phải bồi thường cả khi không có lỗi, trừ một số ngoại lệ (Đ.601). Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của xe gây tai nạn trả tối đa 150 triệu đồng mỗi người về sức khỏe, tính mạng và 50 triệu đồng mỗi vụ về tài sản (Đ.6 Nghị định 67/2023/NĐ-CP).

Tình huống

Anh Minh chạy xe máy 125 cm³ của mình trên đường nội thành. Chị Lan chạy xe máy từ hẻm ra, không nhường đường, rẽ trái cắt ngang. Anh Minh đang chạy quá tốc độ cho phép, phanh không kịp, đâm vào hông xe chị Lan.

• Chị Lan gãy tay, điều trị hết 40 triệu đồng, nghỉ làm 2 tháng, mất thu nhập 20 triệu đồng. Xe chị hỏng, sửa 8 triệu đồng.
• Anh Minh trầy xước nhẹ, xe hỏng 6 triệu đồng.
• Cả hai xe đều có giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự còn hạn. Không ai có nồng độ cồn.
• Cảnh sát giao thông kết luận cả hai cùng có lỗi: chị Lan không nhường đường, anh Minh chạy quá tốc độ.

Bên nào phải bồi thường?

Nguyên tắc chung: người có hành vi xâm phạm sức khỏe, tài sản của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường (Đ.584 khoản 1 BLDS 2015). Người gây thiệt hại không phải bồi thường nếu thiệt hại hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng (Đ.584 khoản 2).

Với xe máy, có thêm quy định riêng. Xe mô tô, xe gắn máy là nguồn nguy hiểm cao độ (Đ.601 khoản 1 BLDS 2015; ví dụ 1 Đ.12 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP). Chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường cả khi không có lỗi, trừ khi thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại, hoặc do bất khả kháng, tình thế cấp thiết (Đ.601 khoản 3).

Khi cả hai bên cùng có lỗi, bên bị thiệt hại không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của chính mình (Đ.585 khoản 4). Trong thực tiễn, khi hai xe đều đang chạy va vào nhau, Tòa án thường chia trách nhiệm theo mức độ lỗi của từng người. Mức lỗi cụ thể do các bên thỏa thuận, hoặc Tòa án đánh giá dựa trên hồ sơ của cảnh sát.

Tính tiền bồi thường thế nào trong tình huống này?

Giả sử hai bên thỏa thuận lỗi mỗi người 50%.

Thiệt hại của chị Lan gồm chi phí cứu chữa, thu nhập bị mất (Đ.590 khoản 1 BLDS 2015) và tài sản bị hư hỏng (Đ.589):

Thiệt hại của anh Minh: xe hỏng 6 triệu đồng, chị Lan bồi thường 50% là 3 triệu đồng.

Hai bên có thể thỏa thuận bù trừ, mức và cách trả, một lần hay nhiều lần (Đ.585 khoản 1). Người có lỗi vô ý mà thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình có thể được giảm mức bồi thường (Đ.585 khoản 2).

Bảo hiểm bắt buộc trả bao nhiêu?

Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới trả thay chủ xe phần trách nhiệm với người thứ ba (Đ.7 khoản 1 Nghị định 67/2023/NĐ-CP):

Khi nhiều xe cùng gây tai nạn, mức bồi thường về sức khỏe, tính mạng được xác định theo mức độ lỗi của từng chủ xe; về tài sản, theo thiệt hại thực tế và mức lỗi, không vượt giới hạn trên (Đ.12 khoản 6 Nghị định 67/2023/NĐ-CP). Mức trả cho thương tật được tính theo bảng tại Phụ lục VI của Nghị định, nên có thể thấp hơn số tiền anh Minh phải bồi thường theo BLDS. Phần chênh lệch anh Minh tự trả.

Trong tình huống này, doanh nghiệp bảo hiểm của anh Minh xem xét trả cho anh phần anh đã hoặc sẽ bồi thường cho chị Lan (Đ.12 khoản 5). Bảo hiểm bắt buộc không trả cho thiệt hại của chính xe anh Minh; muốn được trả phần đó, anh phải có bảo hiểm vật chất xe tự nguyện.

Bảo hiểm không trả trong một số trường hợp (Đ.7 khoản 2 Nghị định 67/2023/NĐ-CP), ví dụ: cố ý gây thiệt hại; lái xe gây tai nạn cố ý bỏ chạy không thực hiện trách nhiệm dân sự; người lái không có giấy phép lái xe hoặc giấy phép không hợp lệ; thiệt hại tài sản khi lái xe có nồng độ cồn vượt mức bình thường theo hướng dẫn của Bộ Y tế.

Cần làm gì ngay sau va chạm?

1. Cứu người bị thương, gọi cấp cứu 115 và báo công an nơi gần nhất nếu có người bị thương.
2. Giữ nguyên hiện trường, chụp ảnh vị trí xe, biển số, vết phanh, camera xung quanh.
3. Gọi ngay đường dây nóng của doanh nghiệp bảo hiểm ghi trên giấy chứng nhận. Không tự ý sửa xe khi chưa có ý kiến của bảo hiểm, trừ khi cần để bảo đảm an toàn (Đ.12 khoản 1 Nghị định 67/2023/NĐ-CP).
4. Gửi thông báo tai nạn bằng văn bản hoặc điện tử cho doanh nghiệp bảo hiểm trong 5 ngày làm việc (Đ.12 khoản 4). Không thông báo, bảo hiểm có thể giảm tối đa 5% tiền bồi thường tài sản (Đ.12 khoản 7).
5. Giữ hóa đơn viện phí, giấy ra viện, giấy xác nhận thu nhập, hóa đơn sửa xe để lập hồ sơ (Đ.13).
6. Nếu thương tích nặng, doanh nghiệp bảo hiểm phải tạm ứng bồi thường trong 3 ngày làm việc kể từ khi nhận thông báo (Đ.12 khoản 3).

Không thỏa thuận được thì sao?

Bạn có thể khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tại Tòa án nhân dân khu vực. Thời hiệu là 3 năm kể từ ngày bạn biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm (Đ.588 BLDS 2015). Xem cách khởi kiện vụ án dân sự và tìm tòa án.

Đọc thêm: mức phạt nồng độ cồn, không mang giấy tờ xe, dùng VNeID.

Khi nào nên hỏi luật sư

• Có người chết hoặc bị thương nặng; vụ việc có thể bị xử lý hình sự.
• Hai bên không thống nhất ai có lỗi, hoặc không đồng ý với kết luận của cảnh sát.
• Bảo hiểm từ chối bồi thường hoặc trả thấp hơn nhiều so với thiệt hại.
• Người gây tai nạn là người chưa thành niên hoặc lái xe mượn của người khác.